Aseton (CAS 67-64-1), sanayide en yaygın kullanılan ve en hızlı buharlaşan keton solventtir. Boya inceltmeden kompozit kalıp temizliğine, akrilik işlemeden oje çıkarıcıya kadar sayısız proseste karşımıza çıkar; güçlü çözme gücünü saniyeler içinde iz bırakmadan kuruma özelliğiyle birleştirir. Bu rehberde asetonun kimyasal kimliğini, kullanım alanlarını, saflık derecelerini ve güvenli depolama kurallarını B2B toptan tedarik perspektifiyle ele alıyoruz.
Aseton Nedir? Kimyasal Kimliği ve Temel Özellikleri
Aseton; renksiz, berrak, kendine özgü keskin-tatlımsı kokuya sahip, son derece uçucu bir sıvıdır. Kimyasal olarak en basit keton olup molekül formülü C3H6O — açık gösterimiyle (CH3)2CO — şeklindedir. Uluslararası literatürde "acetone", sistematik adıyla propan-2-on (propanon), eski kaynaklarda ise dimetil keton (DMK) olarak geçer.
Asetonu solvent dünyasında benzersiz kılan iki özellik vardır: su ile her oranda tam karışabilmesi ve aynı zamanda yağları, reçineleri, birçok polimeri çözebilmesi. Bu ikili karakter sayesinde hem sulu hem organik sistemlerde köprü solvent olarak görev yapar.
Kimlik kartı ve temel veriler
| Özellik | Değer / Açıklama |
|---|---|
| Kimyasal ad | Aseton (Propan-2-on) |
| Eş anlamlılar | Dimetil keton, propanon, DMK |
| CAS numarası | 67-64-1 |
| EC numarası | 200-662-2 |
| Molekül formülü | C3H6O — (CH3)2CO |
| Molekül ağırlığı | 58,08 g/mol |
| Görünüm | Renksiz, berrak sıvı |
| Yoğunluk (20 °C) | ~0,79 g/cm³ |
| Kaynama noktası | ~56 °C |
| Parlama noktası (kapalı kap) | ~-20 °C |
| Su ile karışabilirlik | Her oranda tam karışır |
| UN numarası / ADR sınıfı | UN 1090 / Sınıf 3, PG II |
Düşük kaynama noktası (~56 °C) ve çok yüksek buhar basıncı, asetonun neden bu kadar hızlı buharlaştığını açıklar. Buharlaşma hızı n-bütil asetat = 1 kabul edildiğinde yaklaşık 5,6 civarındadır; yani tipik boya solventlerinin çoğundan kat kat hızlı kurur. Bu özellik onu hızlı kuruyan temizlik ve inceltme uygulamalarının ilk tercihi yapar.
Asetonun Çözme Gücü: Neden Bu Kadar Etkili?
Asetonun karbonil grubu (C=O), moleküle güçlü bir polarite kazandırır; iki metil grubu ise apolar karakteri destekler. Sonuç, hem polar hem apolar kirleri çözebilen dengeli bir solventtir.
Pratikte aseton şunları etkin biçimde çözer:
- Polyester ve epoksi reçineler (kürleşmemiş hâlde) — kompozit üretiminin vazgeçilmez temizlik solventi olmasının nedeni budur.
- Nitroselüloz, akrilik ve vinil reçineler — hızlı kuruyan vernik ve boyaların inceltilmesinde kullanılır.
- Yağlar, gresler, mumlar ve silikon kalıntıları — metal ve elektronik yüzey temizliğinde.
- PMMA (akrilik cam/pleksi) — kontrollü çözme ile yapıştırma ve yüzey parlatma işlemlerinde.
- Oje ve reçine bazlı kozmetik filmler — aseton bazlı oje çıkarıcıların etken maddesidir.
Önemli uyarı: Aseton bazı plastiklere (polistiren, ABS, PMMA, polikarbonat) agresif davranır ve yüzeyi matlaştırır ya da çatlatır. Plastik yüzeylerde kullanmadan önce mutlaka küçük bir alanda uyumluluk testi yapılmalıdır. Bu tür hassas yüzeylerde daha yumuşak bir alternatif arıyorsanız izopropil alkol rehberimize göz atabilirsiniz.
Aseton Nasıl Üretilir? Arz ve Fiyat Dinamikleri
Dünya aseton üretiminin yaklaşık %90'ı kümen (cumene) prosesinden gelir. Bu proseste benzen ve propilen önce kümene dönüştürülür; kümenin oksidasyonu ve ardından parçalanmasıyla fenol ve aseton birlikte elde edilir. Yaklaşık her 1 ton fenol üretiminde 0,6 ton civarında aseton açığa çıkar.
Bu "yan ürün" karakteri, satın alma tarafında bilinmesi gereken önemli bir gerçeği doğurur: aseton arzı büyük ölçüde fenol talebine bağlıdır. Fenol talebinin (polikarbonat, epoksi reçine pazarları) zayıfladığı dönemlerde aseton üretimi de kısılır ve fiyatlar, asetonun kendi talebinden bağımsız olarak sertleşebilir. Propilen ve benzen gibi petrokimya hammaddelerinin fiyat hareketleri de aseton fiyatını doğrudan etkiler.
Daha küçük bir hacim ise izopropil alkolün dehidrojenasyonuyla üretilir. Türkiye pazarında aseton ağırlıklı olarak ithalatla karşılandığından; kur, navlun ve uluslararası arz dengesi yerel fiyatlara hızla yansır. Düzenli tüketimi olan işletmelerin dönemsel anlaşmalarla fiyat riskini yönetmesi, spot alımlara kıyasla ciddi avantaj sağlar.
Aseton Ne İşe Yarar? Sektörlere Göre Kullanım Alanları
Aseton, Türkiye'de en yüksek tonajla tüketilen organik solventlerden biridir. Başlıca kullanım alanları şöyle özetlenebilir:
Boya, vernik ve kaplama sanayii
Aseton; nitroselüloz vernikler, hızlı kuruyan astarlar ve bazı akrilik sistemlerde inceltici (tiner bileşeni) olarak kullanılır. Sprey uygulamalarında hızlı flash-off sağlar, uygulama sonrası ekipman ve tabanca temizliğinde ise saf hâlde tercih edilir. Hangi reçine sistemine hangi solventin uygun olduğunu ayrıntılı incelediğimiz boya ve kaplama için çözücü seçimi rehberimiz, formülasyon tarafında çalışan ekipler için iyi bir başlangıç noktasıdır.
Kompozit ve CTP (cam elyaf takviyeli plastik) üretimi
Polyester ve vinil ester reçineyle çalışan her tesiste aseton bulunur. Kalıp, rulo, fırça ve püskürtme ekipmanının kürleşmemiş reçineden arındırılması işin standardıdır. Jelkot uygulamaları sonrası ekipman temizliği ve kalıp yüzey hazırlığı, tekne, kabin, panel ve boru üreticilerinin başlıca aseton tüketim kalemidir.
PMMA / akrilik işleme
Akrilik levha işleyen atölyelerde aseton; solvent yapıştırma, kenar temizliği ve yüzey hazırlığı amacıyla kullanılır. Kontrollü uygulandığında akrilik parçaların birleşim mukavemetini artırır.
Elektronik ve metal sanayii: yağ alma
Kaynak öncesi metal yüzey hazırlığı, kalıp ve takım temizliği, elektronik üretiminde flux ve reçine kalıntılarının giderilmesi asetonla hızlı ve kalıntısız yapılır. İz bırakmadan kuruma, boyama ve yapıştırma öncesi yüzey hazırlığında kritik avantajdır.
Kozmetik ve kişisel bakım
Aseton, oje çıkarıcıların ana bileşenidir; protez tırnak (akril) sökümünde de standart solventtir. Kozmetik uygulamalar, yüksek saflıkta ve düşük su içerikli kaliteler gerektirir.
Laboratuvar ve ilaç sanayii
Laboratuvarlarda cam malzeme durulama ve kurutma, ekstraksiyon ve reaksiyon solventi olarak yaygındır. Ayrıca aseton; MMA (metil metakrilat) ve bisfenol-A gibi önemli ara ürünlerin sentezinde kimyasal hammadde olarak tüketilir.
Diğer alanlar
Matbaa ekipmanı temizliği, yapıştırıcı ve mastik inceltme, tekstilde nokta temizlik, mürekkep formülasyonları ve fiberglas tamir kitleri asetonun diğer düzenli tüketim alanlarıdır.
Aseton vs MEK vs Etil Asetat: Hangi Solvent Ne Zaman?
Satın alma ve formülasyon ekiplerinin en sık sorduğu soru şudur: "Aseton mu, MEK mi, yoksa etil asetat mı?" Üçü de güçlü, hızlı kuruyan solventlerdir; ancak buharlaşma hızı, parlama noktası ve regülasyon profilleri farklıdır.
| Kriter | Aseton | MEK (metil etil keton) | Etil asetat |
|---|---|---|---|
| CAS numarası | 67-64-1 | 78-93-3 | 141-78-6 |
| Kimyasal sınıf | Keton | Keton | Ester |
| Buharlaşma hızı (nBuAc=1) | ~5,6 (çok hızlı) | ~3,8 (hızlı) | ~4,1 (hızlı) |
| Kaynama noktası | ~56 °C | ~80 °C | ~77 °C |
| Parlama noktası | ~-20 °C | ~-9 °C | ~-4 °C |
| Su ile karışabilirlik | Tam karışır | Kısmi (~%27) | Sınırlı (~%8) |
| Çözme gücü | Çok güçlü (reçine, yağ, PMMA) | Çok güçlü, daha yavaş salınım | Güçlü, daha "yumuşak" |
| Koku | Keskin, tatlımsı | Keskin | Meyvemsi, daha kabul edilebilir |
| Tipik kullanım | Ekipman/kalıp temizliği, hızlı inceltme, yağ alma | Yapıştırıcı, kaplama, baskı mürekkebi | Fleksibl ambalaj baskısı, vernik, koku hassas işler |
Pratik seçim kuralları:
- Maksimum hız ve kalıntısız temizlik isteniyorsa aseton ilk tercihtir; su ile tam karışması durulama adımlarını da kolaylaştırır.
- Daha yavaş buharlaşma ve daha uzun açık kalma süresi gerekiyorsa (ör. yapıştırıcı ve kaplama filmleri) MEK öne çıkar.
- Koku hassasiyeti olan ortamlar ve baskı uygulamaları için etil asetat dengeli bir alternatiftir; ayrıntılar için etil asetat ve bütil asetat karşılaştırmamızı inceleyebilirsiniz.
Kararsız kaldığınız durumlarda proses sıcaklığı, hedef kuruma süresi ve çözülecek reçine tipini bize iletmeniz yeterli; teknik ekibimiz doğru solventi ve doğru kaliteyi önerir.
Teknik Aseton ile Yüksek Saflıkta Aseton Arasındaki Farklar
Her uygulama aynı saflığı gerektirmez; doğru kaliteyi seçmek hem performansı hem maliyeti doğrudan etkiler.
| Kalite | Tipik saflık | Su içeriği | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Teknik kalite | ≥ %99 | ≤ %0,5 | Ekipman/kalıp temizliği, yağ alma, genel inceltme |
| Yüksek saflık | ≥ %99,5 | ≤ %0,3 | Boya/vernik formülasyonu, kozmetik, hassas temizlik |
| Analitik / özel kalite | ≥ %99,8 | ≤ %0,1 | Laboratuvar, elektronik, farmasötik yardımcı prosesler |
- Temizlik ve yağ alma işlerinin büyük bölümünde teknik kalite yeterlidir ve en ekonomik seçenektir.
- Formülasyona giren aseton (boya, oje, yapıştırıcı) için düşük su içeriği ve düşük buharlaşma kalıntısı kritik hâle gelir; yüksek saflık tercih edilmelidir.
- Renk (APHA), yoğunluk, su içeriği ve buharlaşma kalıntısı gibi parametreler her partide analiz sertifikasıyla (COA) doğrulanmalıdır. Yüksek Kimya, sevk ettiği her aseton partisi için COA ve MSDS paylaşımını standart olarak sunar.
Parlayıcılık ve Güvenli Depolama: Bilmeniz Gerekenler
Asetonun en önemli risk unsuru kolay alevlenirliğidir. Parlama noktası yaklaşık -20 °C olduğundan, oda sıcaklığının çok altında bile tutuşabilir buhar oluşturur. GHS etiketlemesinde H225 (kolay alevlenir sıvı ve buhar), H319 ve H336 ifadeleriyle sınıflandırılır; taşımada UN 1090, ADR Sınıf 3 kapsamındadır.
Güvenli kullanım için temel kurallar:
- Tutuşturucu kaynaklardan uzak tutun: Açık alev, kıvılcım, sıcak yüzey ve statik elektrik en büyük risklerdir. Buharlar havadan ağırdır; zemin boyunca yayılıp uzaktaki bir kaynaktan tutuşabilir.
- Topraklama ve bağlama (bonding): Varilden ve IBC'den aktarma sırasında kaplar ve pompa mutlaka topraklanmalıdır. Serbest düşüşle dolum yapılmamalıdır.
- Havalandırma: Depolama ve kullanım alanlarında yeterli doğal veya mekanik havalandırma sağlanmalı; kapalı alanlarda exproof (ATEX uyumlu) ekipman kullanılmalıdır.
- Serin ve gölgede depolayın: Doğrudan güneş ışığından uzak, tercihen 15-25 °C aralığında, ağzı sıkıca kapalı orijinal ambalajında saklanmalıdır.
- Uyumsuz maddelerden ayırın: Güçlü oksitleyiciler, güçlü asit ve bazlarla aynı gözde depolanmamalıdır.
- KKD kullanın: Solvente dayanıklı eldiven (ör. butil kauçuk), sıçrama riskinde gözlük ve yetersiz havalandırmada uygun solunum koruması gereklidir.
Döküntü ve atık yönetimi de plana dâhil edilmelidir. Küçük döküntüler kıvılcım çıkarmayan ekipmanla ve inert emici malzemeyle (vermikülit, kum) toplanmalı; solvent emmiş malzeme ağzı kapalı metal kaplarda biriktirilip lisanslı atık firmasına teslim edilmelidir. Aseton kanalizasyona kesinlikle verilmemelidir. Kullanılmış solventin damıtma cihazıyla geri kazanımı, yüksek tüketimli tesislerde hem maliyeti hem atık hacmini belirgin şekilde azaltır.
Depo tasarımı, göz ayrımı ve ADR uyumlu sevkiyat pratiği hakkında ayrıntılı bilgi için kimyasal depolama ve ADR taşıma rehberimiz yol gösterici olacaktır. Yüksek Kimya sevkiyatları, ADR mevzuatına uygun araç ve evrak düzeniyle planlanır.
Ambalaj Seçenekleri: Bidon, Varil, IBC ve Dökme Tedarik
Doğru ambalaj; tüketim hızınıza, dolum ekipmanınıza ve depo altyapınıza göre belirlenir. Asetonun yoğunluğu ~0,79 g/cm³ olduğundan hacim-ağırlık dönüşümü diğer solventlerden farklıdır.
| Ambalaj | Tipik net miktar | Kimler için uygun? |
|---|---|---|
| Bidon (jerrycan) | 5-30 kg | Atölyeler, laboratuvarlar, deneme partileri |
| Sac varil (200 L) | ~150-160 kg | Orta ölçekli üreticiler, düzenli tüketim |
| IBC tank (1000 L) | ~790 kg | Yüksek tüketimli tesisler, dolum hatları |
| Dökme (tanker) | 20-24 ton | Sürekli proses tüketimi, formülasyon tesisleri |
Seçim ipuçları:
- Aylık tüketimi birkaç yüz kilogramı geçen işletmelerde varilden IBC'ye geçiş, hem birim maliyeti hem elleçleme iş yükünü düşürür.
- IBC ve varil aktarmalarında iletken ekipman ve topraklama şarttır; ambalaj tercihinden önce dolum altyapınızı gözden geçirin.
- Dökme tedarik, tank sahası ve exproof pompa altyapısı olan tesisler için en ekonomik yoldur; teslimat programı tüketim planınıza göre kurgulanır.
Aseton Satın Alırken Nelere Dikkat Etmelisiniz?
Toptan aseton alımında fiyat tek başına doğru kriter değildir; toplam sahip olma maliyetini belirleyen birkaç başlık daha vardır:
- Belgelendirme düzeni: Her partiyle birlikte güncel MSDS ve COA talep edin. COA'da saflık, su içeriği, renk (APHA) ve buharlaşma kalıntısı değerlerinin şartnameyle uyuştuğunu kontrol edin.
- Ambalaj bütünlüğü ve etiketleme: UN onaylı ambalaj, okunaklı GHS etiketi ve parti numarası izlenebilirliğin temelidir.
- Stok sürekliliği: Asetonun arzı fenol piyasasına bağlı dalgalandığından, tedarikçinizin stok derinliği üretim planınızın sigortasıdır.
- Teslimat uyumluluğu: Sevkiyatın ADR gerekliliklerine uygun araç ve evrakla yapıldığından emin olun.
- Teknik destek: Solvent değişimi, saflık seçimi ve ambalaj optimizasyonu konularında danışabileceğiniz bir muhatap, uzun vadede ciddi tasarruf sağlar.
Tedarikçi değerlendirme kriterlerinin tamamını kimyasal tedarikçi seçimi rehberimizde ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Yüksek Kimya'dan Toptan Aseton Tedariki: Nasıl Sipariş Verilir?
Bursa Kestel merkezli bir B2B kimyasal hammadde tedarikçisi olarak Yüksek Kimya, asetonu farklı saflık derecelerinde ve ihtiyacınıza uygun ambalajlarla stoklarından sevk eder. Kalite yönetim sistemimiz ISO 9001, ISO 14001 ve ISO 45001 sertifikalarıyla, hijyen uygulamalarımız ise GHP belgesiyle güvence altındadır.
Sipariş süreci basittir:
- İhtiyacınızı tanımlayın: Kullanım alanı (temizlik, formülasyon, laboratuvar), aylık tüketim ve tercih ettiğiniz ambalajı belirtin.
- Teklif isteyin: İletişim sayfamızdan form doldurabilir veya doğrudan telefonla arayarak güncel aseton fiyatı ve stok bilgisi alabilirsiniz.
- Numune ve doküman: Talep hâlinde numune, her sevkiyatta MSDS ve COA paylaşılır.
- Sevkiyat: Bidon, varil, IBC veya tanker seçenekleriyle, ADR uyumlu araçlarla teslimat planlanır.
Aseton ve diğer keton solventlerdeki ürün gamımızı Ketonlar ve Organik Solventler kategorisinde inceleyebilir, ürün detayları için aseton ürün sayfamızı ziyaret edebilirsiniz. Düzenli tedarik anlaşmaları, çoklu ürün sepetleri ve dökme teslimatlar için satış ekibimiz size özel fiyatlandırma sunar — bugün arayın, teklifiniz aynı gün hazırlansın.
İlgili Yazılar
Sık Sorulan Sorular
Aseton nedir ve CAS numarası kaçtır?
Aseton; renksiz, keskin kokulu, su ile her oranda karışabilen en basit keton solventtir. Molekül formülü C3H6O olup CAS numarası 67-64-1, EC numarası 200-662-2'dir. Sanayide dimetil keton veya propanon adlarıyla da anılır.
Aseton en çok hangi alanlarda kullanılır?
Aseton başlıca boya ve vernik inceltme, kompozit/CTP kalıp ve ekipman temizliği, PMMA (akrilik) işleme, elektronik ve metal yüzeylerde yağ alma, oje çıkarıcı gibi kozmetik formülasyonlar ile laboratuvar uygulamalarında kullanılır.
Aseton güvenli nasıl depolanır?
Asetonun parlama noktası yaklaşık -20 °C olduğundan kolay alevlenir sıvı sınıfındadır. Serin, gölgede ve iyi havalandırılan alanlarda, tutuşturucu kaynaklardan uzakta, ağzı kapalı orijinal ambalajında depolanmalı; dolum ve aktarmada topraklama yapılmalıdır.
Toptan aseton hangi ambalajlarla tedarik edilir?
Yüksek Kimya toptan asetonu tipik olarak 150-160 kg'lık saclı/plastik variller, yaklaşık 790 kg'lık 1000 litrelik IBC tanklar ve dökme tanker seçenekleriyle tedarik eder. Her sevkiyatta MSDS ve COA paylaşılır, taşıma ADR kurallarına uygun planlanır.